Leren

983x467LAMPEN

Volgens de Griekse filosoof Socrates is leren ‘zich herinneren’. Zijn werk als leermeester in de straten van Athene bestond eruit de mensen door vragen te stellen tot inzicht te brengen. Inzicht dat als een verborgen kiem al aanwezig was. Dit inzicht dat het bij leren niet gaat om het overhevelen van kennis, maar om het op gang brengen van een proces, keert terug in allerlei uitspraken over leren. Onderwijs is niet het vullen van een vat, maar het ontsteken van een vuur volgens William Butler Yeats. Van Antoine de Saint-Exupéry is de uitspraak, dat wie een schip wil bouwen, het verlangen naar de eindeloze zee moet wekken.

Deze en vergelijkbare quotes worden vaak geciteerd en circuleren als tegeltjeswijsheden over het internet. Dat betekent echter niet dat deze inzichten bepalend zijn voor de dagelijkse praktijk in het onderwijs. Die praktijk is veel weerbarstiger. Leerlingen in Nederland zijn best tevreden over het onderwijs, maar scoren slecht op motivatie zo blijkt uit een in 2014 verschenen rapport van de onderwijsinspectie (De staat van het onderwijs). Het lukt dus lang niet altijd om het vuur te ontsteken. Tegelijkertijd is er geen gebrek aan inhoudelijke doelstellingen. We weten heel goed wat een leerling moet weten om in aanmerking te komen voor een diploma. Van daaruit is het een kleine stap om het er allemaal in te gaan stoppen.

Zowel voor de leerling als voor de leermeester kan dit erin stoppen een verleidelijke optie zijn. Voor de leerling omdat het leren op die manier een misschien weinig inspirerende, maar wel een overzichtelijke opgave is. Met enige discipline kun je je de inhoud wel eigen maken en proef je de voldoening van de behaalde toets en aan het eind het diploma. De zoektocht naar de eigen motivatie kan wel eens een weliswaar waardevol, maar ook ongemakkelijk avontuur zijn. Het is geen afgebakende taak en de uitkomst is onbekend. Ook de leermeester wordt eenvoudig verleid tot het overdragen van inhoud. Het appelleert aan zijn kennis en de waarde daarvan voor anderen. Het creëert de voldoening die verbonden is aan hard en zinvol werken en zolang je een beetje rekening houdt met hun spanningsboog zijn de leerlingen tevreden.

Dus zowel de wijze waarop we ons onderwijssysteem hebben ingericht, als de interactie tussen leerling en leermeester lokken uit wat je volgens Socrates en zijn vele navolgers niet zou moeten doen. De tegeltjeswijsheden die weliswaar soms wat versleten, maar daarmee niet minder waar zijn, hebben we al. Wat we nu vooral nodig hebben zijn leermeesters die zich bewust zijn van hun rol en werkvormen om leerprocessen zo in te richten dat het een beetje warm wordt in de scholen.