Burgers

983x467CITYJe kunt de opmerking regelmatig horen; meestal uit de mond van bestuurders of ambtenaren. “We moeten niet spreken over burgers, maar over ‘mensen’.” Het gaat dan meestal over de overheid die anders moet gaan functioneren. Minder zelf bepalen hoe de samenleving wordt ingericht en meer ‘de burger’ centraal stellen. Nou ja, nog beter dus,’de mens’ centraal.

Ik ben eigenlijk wel gehecht aan de term burger. Burgers zijn inderdaad mensen, daar valt weinig op af te dingen. Zoals ook klanten mensen zijn en patiënten ook en leerlingen. Het is dan ook van groot belang om iedereen menselijk te behandelen; burgers, klanten, patiënten, maar ook klagers, criminelen en zorgmijders. Dat is allemaal waar. De opmerking gaat echter voorbij aan een belangrijk punt. De term burger zegt niet in de eerste plaats iets over een individu, maar definieert vooral de relatie tussen dat individu en in dit geval de overheid. De term klant duidt op een relatie die wezenlijk anders is dan burger. Een klant is iemand die een product of een dienst vraagt en pas als die vraag door koopkracht wordt geschraagd is een organisatie bereid iemand als klant te accepteren. Jaren geleden zat ik met een groepje consultants te brainstormen over de gezondheidszorg. Daar werd geopperd dat veel problemen in de zorg zouden zijn opgelost als we niet zouden spreken over een patiënt die ziek is, maar over een klant die een zorgbehoefte heeft. Ook de overheid had een tijdje de neiging om burgers vooral te zien als consumenten van overheidsdiensten.

Ik ben gehecht aan de term burger, omdat ik denk dat de relatie die met de term burger wordt aangeduid van belang is voor een democratische rechtsstaat. Historisch gezien ontstond de burger toen handelaren en ambachtslieden zich ontworstelden aan de greep van de adel en de kerk en zelf hun eigen bestuur ter hand namen. Burger is de rol die de mens voor zich opeist in het maatschappelijke en politieke leven. De burger is de uiteindelijke autoriteit in de democratische rechtsstaat en draagt daarmee zelf de verantwoordelijkheid voor die rechtsstaat. Deze rol van de burger is een beetje uit het zicht geraakt. De democratische rol is versmald tot af en toe een stem uitbrengen. Burgers hebben nauwelijks nog het gevoel dat ze invloed kunnen uitoefenen op de grote logge instituties waaruit de overheid bestaat. Dat is een serieus probleem, maar dat wordt niet opgelost door de term burger te gaan vermijden. Ik zou juist zeggen dat we de rol van de burger weer moeten oppoetsen, door hem de ruimte en de mogelijkheden te geven weer een actievere rol te gaan spelen in de inrichting van de samenleving.